Bernburg

In 1875 werd in Bernburg (bij Magdeburg) een psychiatrische inrichting met een capaciteit van 132 bedden ingericht. In de nazomer van 1940 werd een deel van het complex verhuurd aan de Gemeinnützige Stiftung für Anstaltspflege (stichting voor psychiatrische instellingen), beter bekend als Aktion T4. Vanaf dat moment was de inrichting in Bernburg verdeeld in een normale instelling en een centrum voor euthanasie-moorden.

In de periode oktober/november 1940, werd in een tijdsbestek van vier weken, 80 m² van de kelder van het voormalige Männerhaus 2 (Mannenhuis 2) omgebouwd tot een faciliteit voor euthanasie:
1. Een tot gaskamer omgebouwde kleine kamer was voorzien van een kijkgaatje, met betegelde muren en vloeren. In deze gaskamer (14 m² ) werden gedurende Aktion T4 8.601 mensen vermoord.
2. Een andere kamer was omgebouwd tot een crematorium, voorzien van twee ovens.
3. Een ontleedruimte.
4. Een mortuarium.

Het moorden begon op 21 november 1940 met als eerste slachtoffers, 25 personen uit een inrichting uit Neuruppin. De inrichting in Neuruppin diende als een Zwischenanstalt (verzamelplaats) van Bernburg. Het vernietigingsproces in Bernburg was hetzelfde georganiseerd als in de andere euthanasie centra:
-registratie,
-ontkleden en inleveren van waardevolle spullen aan het personeel (ringen, horloges etc.),
-een oppervlakkige inspectie van de slachtoffers, vooral om te bekijken welke geloofwaardige reden van overlijden men zou kunnen noteren in de administratie van Bernburg en door zou kunnen geven aan de verwanten,
-het nemen van een foto van het slachtoffer,
-het slachtoffer naar de gaskamer begeleiden en vergassen,
-cremeren van de lichamen in de ovens van het instituut,
-vullen van de urnen met as ( het was voor de medewerkers onbelangrijk welke as van welk slachtoffer was),
-versturen van de urn en het overlijdenscertificaat naar de familie.

Ook in Bernburg werden de slachtoffers bij aankomst direct vermoord. Grote grijze bussen reden de houten garage binnen. De slachtoffers mochten de bussen verlaten en via een gang kwamen zij op de begane grond. Ze werden in diverse kamers onderzocht etc. Slachtoffers die bepaalde fysische kenmerken hadden, werden door dokters gekenmerkt met een rood kruis op hun rug. In groepen van 60-75 personen, werden ze, door ’verplegers’ naar de kelder begeleid. Na het vergassen bleven de twee gaskamerdeuren nog een uur afgesloten, alvorens de gaskamer werd geventileerd. Naast de gaskamer was de ontleedkamer, waar de lichamen van de gemerkte slachtoffers werden uitgezocht en waarop doktoren een autopsie uitvoerde. De anderen werden onmiddellijk gecremeerd.

Tijdens de Sonderbehandlung 14f13 (Speciale Behandeling / in Bernburg van 1941 tot april 1943) werden in Bernburg ongeveer 5.000 personen vermoord, voornamelijk Joden uit de concentratiekampen Buchenwald, Flossenbürg, Groß-Rosen, Neuengamme, Ravensbrück en Sachsenhausen. De gebouwen, die niet aan T4 waren verhuurd, bleven de gehele tijd als normale psychiatrische inrichtingen fungeren!

Ontleedtafel in 1945

Sprinklerinstallatie in 1945

Op grond van een bevel van het WVHA van 27 april 1943, werden de crematoria ontmanteld en het T4 personeel naar Polen overgeplaatst (zie Aktion Reinhard).
In 1949 herkende de verpleegster Anna Maria L. (Ludwigsburg archief dossier La - Le) in de kelder nog steeds de banken waar de slachtoffers op moesten wachten voor hun “douche”, de sprinklerinstallatie in de gaskamer en de ontleedtafel.
Gedurende de werkzaamheden t.b.v. de herdenkingsplaats (1988/89) werden het kijkgaatje in de wand van de gaskamer en de opening van de voormalige gaskamerdeur ontdekt.

In januari 1948 werd de voormalige directeur Dr. Irmfried Eberl gearresteerd. In februari 1948 pleegde hij, voor het tot een proces kwam, zelfmoord. Ondanks dat sommige medewerkers van Bernburg in 1948 werden veroordeeld, zijn de meeste niet ter verantwoording geroepen voor hun misdaden.

Een aantal medewerkers van Aktion Reinhard die in Bernburg werkte, Rudolf Bär, Johannes Bauch, Max Biala, Helmut Bootz, Werner Borowski, Werner Dubois, Kurt D., Irmfried Eberl, Erwin Fichtner, Herbert Floss, Karl Frenzel, Erich Fuchs, Albert G., Siegfried Graetschus, August Hengst, Gottlieb Hering, Fritz Hirche, Erwin Lambert, Willy Mätzig, Johann Niemann, Josef Oberhauser, Karl Pötzinger, Wenzel Rehwald, Gottfried Schwarz, Fritz Schmidt, Otto Stadie, Franz Stangl, Christian Wirth.

In september 1989 werd de Bernburg Memorial ingewijd.


Mannenhuis 2	Kelder	Gaskamer 1996

Bernburg

Laatste Update 5 augustus 2007